Jak leczyć otyłość: farmakoterapia czy bariatria?

• Leczenie choroby otyłościowej. Dieta i zmiana stylu życia
• Leczenie bariatryczne otyłości
• Chirurgia bariatryczna: zalety i wady
• Leki na otyłość? Opcja farmakoterapia
• Farmakologiczne leczenie otyłości: zalety i wady

Jak leczyć chorobę otyłościową? To pytanie staje się coraz bardziej aktualne, zwłaszcza w czasach, gdy media i portale społecznościowe pełne są spektakularnych metamorfoz znanych osób. Misją i odpowiedzialnością lekarzy jest leczyć pacjentów skutecznie i bezpiecznie – z uwzględnieniem stanu ich zdrowia, chorób towarzyszących i długofalowych efektów terapii. Dlatego z pełną odpowiedzialnością, na tak postawione pytanie: Czy chirurgiczne leczenie otyłości – bariatryczne – to zawsze właściwy kierunek? Odpowiadamy: Nie, jako rozwiązanie problemu „na skróty” bez prób leczenia zachowawczego i dietetycznego! Ale czy stosowanie na otyłość leków dedykowanych pacjentom z cukrzycą typu 2 jest lepszym rozwiązaniem? To pytanie pozostawiamy na razie bez odpowiedzi.

Leczenie choroby otyłościowej. Dieta i zmiana stylu życia

Naturalną i zdrową, poprawiającą kondycję i samopoczucie metodą leczenia otyłości jest dieta i zmiana trybu życia. Ta jednak bywa niewystarczająca w przypadku pacjentów z BMI powyżej 35 i chorobami towarzyszącymi.

Dzieje się tak dlatego, że u osób z zaawansowaną otyłością organizm uruchamia szereg mechanizmów obronnych utrudniających trwałą redukcję masy ciała. Dochodzi do zaburzeń gospodarki hormonalnej – m.in. wzrostu poziomu greliny (hormonu głodu), insulinooporności czy rozregulowania leptyny odpowiedzialnej za poczucie sytości.

W efekcie pacjent odczuwa nasilony głód i łatwo wraca do dawnych nawyków żywieniowych, nawet jeśli początkowo dieta przynosiła efekty. Dodatkowym problemem są choroby towarzyszące – takie jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy zwyrodnienia stawów, które utrudniają aktywność fizyczną i powodują, że samo ograniczenie kalorii nie wystarcza do poprawy stanu zdrowia. W takich sytuacjach leczenie zachowawcze (dieta + ruch) zwykle daje jedynie krótkotrwałe rezultaty, a powrót do wyjściowej masy ciała następuje w ciągu kilku lub kilkunastu miesięcy.

Leczenie bariatryczne otyłości

Leczenie bariatryczne ma na celu nie tylko znaczne oraz trwałe ograniczenie pojemności żołądka i/lub wyłączenie części jelita cienkiego, ale także przywrócenie prawidłowego funkcjonowania mechanizmów neurohormonalnej regulacji odczuwania głodu i sytości. Do chirurgicznych technik bariatrycznych, zaliczamy: plikację żołądka, rękawową resekcję żołądka czy wyłączenie żołądkowo-jelitowe. Ponadto dostępne są zabiegi endoskopowe, jak: balon żołądkowy czy plastyka żołądka metodą OverStitch.

Wybór metody bariatrycznej zależy przede wszystkim od chorób towarzyszących. Niezwykle ważnym elementem procesu leczenia i warunkiem utrzymania efektów jest stosowanie się pacjenta do zaleceń dietetycznych i zmiana trybu życia. Statystyki wskazują, że w zależności od metody zabiegowej, w ciągu roku od operacji możliwe jest utracenie od 50 do nawet 80 procent nadmiarowych kilogramów.

– Rękawowa resekcja żołądka poza efektem restrykcji, czyli zmniejszenia objętości żołądka dzięki czemu przy mniejszej objętości przyjmowanego posiłku doświadczamy uczucia sytości i pełności powoduje ponadto znamienne zmniejszenie produkcji greliny – hormonu głodu. Efektem jest nie tylko znaczna redukcja masy ciała, ale też poprawa lub całkowita remisja chorób towarzyszących otyłości – zespołu metabolicznego, takich jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy stłuszczenie wątroby. Zabieg jest wykonywany metodą laparoskopową, małoinwazyją, a wykonywany w certyfikowanych ośrodkach bariatrycznych bardzo bezpieczny, o niskim potencjale powikłań – wyjaśnia dr hab. n. med. Grzegorz Kowalski, specjalista chirurgii ogólnej i onkologicznej, bariatra z Kliniki chirurgii Mazan w Katowicach.

Chirurgia bariatryczna: zalety i wady

Zalety:

• zmniejszenie objętości żołądka,
• w przypadku resekcji – redukcja greliny, czyli hormonu głodu,
• długofalowa redukcja masy ciała,
• poprawa lub remisja chorób towarzyszących (cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, stłuszczenie wątroby, zespół policystycznych jajników ect).

Wady:

• konieczność przygotowania diagnostycznego i dietetycznego do operacji oraz konieczność przestrzegania zaleceń pooperacyjnych – 6 tyg rekonwalescencja,
• zmiana stylu życia i suplementacji min 6 miesięcy po operacji,
• potencjalne ryzyka leczenia chirurgicznego (niskie w certyfikowanych Ośrodkach chirurgicznego leczenia otyłości)

Metody leczenia otyłości (https://klinika-mazan.pl/leczenie-otylosci/)  

Leki na otyłość? Opcja farmakoterapia

Zyskującym na popularności sposobem na szybką utratę zbędnych kilogramów jest stosowanie leków takich, jak semaglutyd (Ozempic) – opracowanego pierwotnie jako lek przeciwcukrzycowy. Działanie leków należących do grupy agonistów receptora GLP-1 (glucagon-like peptide-1) polega na naśladowaniu naturalnego hormonu GLP-1 wydzielanego w jelicie cienkim po posiłku. Dzięki temu wpływa on na ośrodki głodu w mózgu, zmniejszając apetyt i powodując szybsze odczuwanie sytości. Jednocześnie opóźnia opróżnianie żołądka, co dodatkowo ogranicza ilość spożywanego jedzenia. Semaglutyd reguluje także gospodarkę węglowodanową – zwiększa wydzielanie insuliny przy podwyższonym poziomie cukru we krwi i hamuje wydzielanie glukagonu, co sprzyja poprawie kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2.

Jak już pisaliśmy, otyłość rzadko występuje „w izolacji” – najczęściej towarzyszą jej inne choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroby serca, obturacyjny bezdech senny, zwyrodnienia stawów, choroby tarczycy, stłuszczenie wątroby oraz depresja. W wielu przypadkach właśnie obecność chorób współistniejących sprawia, że leczenie farmakologiczne (np. lekami z grupy GLP-1) może być niewskazane lub wymagać szczególnej ostrożności.

Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu Wirginii wskazują, że popularne leki z grupy GLP-1 redukują masę ciała nie tylko poprzez spalanie tkanki tłuszczowej, ale również kosztem mięśni. Według publikacji w Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (2025), leki te mogą powodować utratę 25–40% beztłuszczowej masy ciała, z czego niemal połowa to mięśnie. – To poważny problem, ponieważ mięśnie, zwłaszcza osiowe, są niezbędne dla utrzymania postawy, sprawności fizycznej i ogólnego dobrostanu. Ich utrata zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, śmiertelności z różnych przyczyn oraz pogarsza jakość życia. Musimy mieć pewność, że osoby, którym przepisujemy te leki, nie będą narażone na zbyt niską masę mięśniową – podkreśla prof. Zhenqi Liu, współautor badania (Liu, Weeldreyer & Angadi, 2025). 

Eksperci podkreślają, że choć farmakoterapia przynosi korzyści pacjentom z otyłością i współistniejącą cukrzycą typu 2 czy niewydolnością serca, nie jest metodą uniwersalną i wymaga zabezpieczenia: równoczesnej aktywności fizycznej, diety bogatej w białko i ewentualnej suplementacji.

Farmakoterapia skutkuje szybką redukcją apetytu i spadkiem masy ciała, ale tylko w trakcie stosowania. Terapia działa tak długo, jak długo lek jest przyjmowany. Po zakończeniu terapii w większości przypadków głód powraca, a wraz z nim kilogramy – efekt jo-jo występuje u ponad 90% pacjentów.  Skutki uboczne to ponadto nagła utrata objętości tkanki tłuszczowej w twarzy i piersiach (tzw. ozempic face, ozempic breast) oraz niedobory składników odżywczych. Niestety ostatnie doniesienia i obserwacje potwierdzają, że przewlekłe stosowanie semaglutydu u niektórych pacjentów może wywołać trwałe uszkodzenie nerwu wzrokowego co może prowadzić do ślepoty.  Farmakologia może być wsparciem w leczeniu, jednak nie zastąpi chirurgii bariatrycznej, która jest uznawana za najbardziej skuteczną i trwałą metodę walki z otyłością.

Farmakologiczne leczenie otyłości: zalety i wady

Zalety:

• szybka redukcja apetytu,
• spadek masy ciała w trakcie leczenia,
• poprawa glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2.

Wady:

• efekt tylko podczas stosowania, po odstawieniu głód i kilogramy wracają,
• skutki uboczne: m.in. „ozempic face”, „ozempic breast”, niedobory składników odżywczych,
• ryzyka: efekt jo-jo, nudności, wymioty, biegunki lub zaparcia, trwałe uszkodzenie nerwu wzrokowego, zapalenie trzustki, utrata masy mięśniowej.

ŹRÓDŁA:

https://news.virginia.edu/content/uva-researchers-find-weight-loss-drugs-dont-substantially-improve-fitness?utm_source=chatgpt.com Liu Z., Weeldreyer N.R., Angadi S.S. (2025). Incretin Receptor Agonism, Fat-Free Mass, and Cardiorespiratory Fitness: A Narrative Review. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, dgaf335. https://doi.org/10.1210/clinem/dgaf335

Chcesz dowiedzieć się więcej o bariatrii?