Endoskopowa mastektomia piersi (E-NSM – Endoscopic Nipple-Sparing Mastectomy) to nowoczesna, małoinwazyjna technika chirurgiczna, która pozwala na usunięcie gruczołu piersiowego przez niewielkie, dyskretnie ukryte nacięcie, najczęściej w fałdzie pachowym, bez pozostawiania widocznej blizny na piersi. Zabieg może umożliwiać osiągnięcie wyników onkologicznych porównywalnych z mastektomią klasyczną, przy odpowiedniej kwalifikacji pacjentki, jednocześnie oferując bardzo dobry efekt estetyczny.
W Polsce zabieg ten jest wykonywany zaledwie od kilku lat i dostępny tylko w wybranych, wyspecjalizowanych ośrodkach. Klinika chirurgii Mazan należy do grona pionierów tej metody w kraju.
Endoskopowa mastektomia z zachowaniem brodawki sutkowej jest odpowiednia dla pacjentek, u których wskazane jest chirurgiczne usunięcie tkanki gruczołowej piersi, a jednocześnie zależy im na możliwie najlepszym wyniku estetycznym. Zabieg przeznaczony jest zarówno dla celów leczniczych, jak i profilaktycznych.
Kwalifikacja do zabiegu jest zawsze indywidualna. Podczas konsultacji chirurg ocenia wielkość piersi, stopień ptozy, lokalizację guza oraz ogólny stan zdrowia pacjentki.
• Rak piersi we wczesnym stadium (0, I, II) – w przypadkach bez zajęcia kompleksu brodawka-otoczka i bez cech zaawansowania miejscowego
• Rak piersi wymagający mastektomii, gdy leczenie oszczędzające pierś (BCT) nie jest możliwe lub nie jest wyborem pacjentki
• Wieloogniskowe lub wieloośrodkowe ogniska raka w jednej piersi
• Nosicielstwo mutacji BRCA1, BRCA2 – znacząco zwiększających ryzyko zachorowania na raka piersi przez całe życie
• Mutacje w genach CHEK2, PALB2, ATM – podwyższające ryzyko raka piersi
• Nosicielstwo mutacji MUTYH
• Silne obciążenie rodzinne rakiem piersi lub jajnika
• Lobular carcinoma in situ (LCIS) i ADH – rozległy lub wysokiego ryzyka
• Piersi małe lub średnie
• Brak lub minimalne opadanie piersi (ptoza stopnia 0–I)
• BMI w normie lub umiarkowanie podwyższone
• Guz oddalony co najmniej 1 cm od brodawki sutkowej
Endoskopowa mastektomia z zachowaniem brodawki sutkowej (E-NSM) to procedura, w której chirurg usuwa cały gruczoł piersiowy, czyli tkankę, z której może wywodzić się nowotwór, jednocześnie zachowując skórę piersi i brodawkę sutkową (kompleks brodawka-otoczka, NAC). Operacja odbywa się z wykorzystaniem endoskopu (kamery) i specjalistycznych narzędzi wprowadzanych przez niewielkie nacięcia.
• Znieczulenie ogólne: Zabieg wykonywany jest w pełnym znieczuleniu ogólnym. Pacjentka leży na plecach z ramieniem po operowanej stronie odwiedzionym pod kątem 90° lub wzdłuż ciała, poniżej jego poziomu.
• Nacięcie dostępowe: Chirurg wykonuje jedno małe nacięcie (3-4 cm) w naturalnym fałdzie pachowym lub w linii pachowej przedniej – w miejscu, które jest praktycznie niewidoczne, gdy ramię jest opuszczone.
• Tworzenie przestrzeni roboczej: Pod kontrolą endoskopu chirurg preparuje przestrzeń nad mięśniem piersiowym większym. W celu utrzymania widoczności stosuje się insuflację dwutlenkiem węgla (CO₂) pod ciśnieniem 8-10 mmHg – tworzący „namiotową” przestrzeń roboczą.
• Usunięcie gruczołu piersiowego: Pod kontrolą kamery endoskopowej preparowane są wszystkie warstwy gruczołu piersiowego, od tylnej przestrzeni, przez przestrzeń podskórną, aż po okolice brodawki sutkowej. Gruczoł jest usuwany w całości.
• Natychmiastowa rekonstrukcja piersi: Po usunięciu gruczołu, w trakcie tej samej operacji, najczęściej wprowadzany jest implant silikonowy (protezy anatomiczne lub okrągłe), rekonstruujący objętość piersi. Rekonstrukcja może być prepektoralna (nad mięśniem) lub subpektoralna (pod mięśniem) – wybór zależy od indywidualnej anatomii i preferencji pacjentki.
• Zamknięcie rany: Nacięcie w pasze zamykane jest szwami wewnętrznymi, niewymagającymi zdejmowania.
| Zaleta | Wyjaśnienie |
|---|---|
| Brak widocznej blizny na piersi | Jedyne nacięcie (3–4 cm) ukryte jest w fałdzie pachowym. Gdy ramię jest opuszczone, blizna jest całkowicie niewidoczna. |
| Zachowanie brodawki sutkowej | Zachowanie kompleksu brodawka-otoczka (NAC) – w przypadkach, gdy nie ma zajęcia przez nowotwór – może istotnie poprawiać naturalny wygląd piersi po rekonstrukcji. |
| Pełne bezpieczeństwo onkologiczne | Dostępne badania kliniczne sugerują, że skuteczność onkologiczna E-NSM może być porównywalna z mastektomią klasyczną, pod warunkiem właściwej kwalifikacji pacjentki. W analizowanych grupach, w określonym czasie obserwacji, odnotowywano bardzo niski odsetek nawrotów miejscowych i przerzutów. |
| Lepsza satysfakcja z wyglądu | Badania kwestionariuszowe (Breast-Q, SCAR-Q) wykazują istotnie wyższy poziom satysfakcji pacjentek po E-NSM niż po mastektomii klasycznej – zarówno z wyglądu piersi, jak i z blizny. |
| Natychmiastowa rekonstrukcja | Gruczoł piersiowy i rekonstrukcja implantem odbywają się podczas jednej operacji, pacjentka budzi się już z piersią odbudowaną. |
| Mniejsza utrata krwi | Śródoperacyjna utrata krwi w tej technice jest zazwyczaj niewielka i w wielu badaniach wynosi kilkadziesiąt mililitrów. |
Jak każda operacja, endoskopowa mastektomia niesie ze sobą pewne ryzyko powikłań.
• Przejściowe niedokrwienie brodawki sutkowej (ok. 6–7% przypadków) – zazwyczaj samoistnie ustępuje lub wymaga miejscowego leczenia (maści z nitrogliceryną); trwała martwica brodawki jest bardzo rzadka
• Krwiak (< 2%) – wymaga ewentualnej rewizji chirurgicznej
• Surowiczak (zbieranie się płynu po operacji) – drenaż ambulatoryjny
• Zakażenie rany (< 2%) – leczone antybiotykami
• Miejscowe uszkodzenie skóry termiczne (< 1%) – ustępuje samoistnie lub wymaga wycięcia chirurgicznego
• Przykurcz torebkowy (contracture kapsularna) – możliwy w dłuższej perspektywie; leczony zachowawczo lub chirurgicznie
• Widoczność obrysu implantu, zmarszczenie powierzchni (rippling) – częstsze przy niskim BMI
• Utrata implantu – bardzo rzadka (< 1–2%)
Wszystkie powikłania odnotowane w badaniach klinicznych były klasyfikowane jako łagodne (minor). W dostępnych publikacjach nie opisano specyficznych, ciężkich powikłań charakterystycznych wyłącznie dla tej techniki, jednak – jak w każdej operacji – istnieje ryzyko powikłań ogólnych.
Mastektomia endoskopowa: Ukryta w pasze, praktycznie niewidoczna
Mastektomia klasyczna: Na piersi, widoczna
Mastektomia endoskopowa: Tak
Mastektomia klasyczna: Tak lub nie (w zależności od techniki)
Mastektomia endoskopowa: Porównywalne z klasyczną
Mastektomia klasyczna:Standardowe
Mastektomia endoskopowa: Tak – natychmiastowa lub odroczona
Mastektomia klasyczna: Tak – natychmiastowa lub odroczona
Mastektomia endoskopowa: Bardzo wysoka (SCAR-Q, Harris scale)
Mastektomia klasyczna:Dobra
Mastektomia endoskopowa: Wybrane przypadki (pierś do miseczki C)
Mastektomia klasyczna: Szeroka
Tak. Zabieg obustrony (bilateral E-NSM) jest szczególnie wskazany u nosicielek mutacji BRCA1/BRCA2. Operacja jest dłuższa (ok. 270–320 minut), lecz przebiega równie bezpiecznie.
Tak. Wyniki badań klinicznych z wieloletnią obserwacją (ponad 3400 przypadków w jednym z kluczowych badań) sugerują, że skuteczność onkologiczna E-NSM jest równoważna mastektomii klasycznej, przy odpowiedniej kwalifikacji pacjentki. Zawsze wykonywany jest śródoperacyjny wycinek spod brodawki, potwierdzający brak komórek nowotworowych.
Endoskopowa mastektomia jest zabiegiem chirurgicznym i nie wyklucza ani nie zastępuje ewentualnego leczenia uzupełniającego (chemioterapii, radioterapii, hormonoterapii). O potrzebie leczenia uzupełniającego decyduje onkolog, na podstawie ostatecznego wyniku badania histopatologicznego.